HOE KAN MEN DE INTERNE KWALITEIT VAN SCHOLEN OP CURACAO METEN ?

Enkele ‘tools’ voor het opzetten van een interne kwaliteitszorgsysteem in scholen

  

 Curaçao 27 Augustus 2017

A.F.M. Bloem

Enkele ‘tools’ voor het opzetten van een interne kwaliteitszorgsysteem in  scholen te Curaçao

 

Inhoud:

* Domeinen van evaluatie

 Wie wordt betrokken bij de opzet van een systeem voor interne kwaliteitszorg?

 * De methoden voor kwaliteitszorg

*  De kwaliteit van het evaluatie-instrument

 I* nstrument-constructie: enkele mogelijkheden

 * Onderzoeksmethoden hanteren

 Verbetertraject.

 Suggesties

 Slotwoord

 

 1.      Domeinen van evaluatie

 MacBeath c.s. (2000) hanteren de hiernavolgende evaluatiedomeinen.

 Resultaten: zowel de schoolprestaties als de persoonlijke en sociale ontwikkeling en de verdere loopbaan van de leerlingen.

Processen op schoolniveau: deze betreffen de school als plaats om te leren, de school als sociale omgeving en de school als werkomgeving.Processen op klassenniveau: deze betreffen de beschikbare tijd voor leren, de kwaliteit van het leren en onderwijzen en de leerlingbegeleiding.

De omringende omgeving: dit betreft de school en thuis ; de school en de gemeenschap en de school en het werk.

 Op schoolniveau worden de volgende kenmerken genoemd:

 onderwijskundig leiderschap

  1. prestatiegericht schoolbeleid
  2. consensus in het team en samenwerking tussen leerkrachten
  3. kwaliteit in het curriculum, in de zin dat de kerndoelen adequaat aan bod komen en dat het een heldere structuur heeft
  4. een op leren gericht schoolklimaat
  5. evaluerend vermogen.

Op klassenniveau worden de volgende kenmerken genoemd:

 effectieve leertijd

gestructureerd onderwijs

gelegenheid bieden tot leren

hoge verwachtingen hebben van leervorderingen die leerlingen kunnen boeken

bijhouden van leervorderingen

het terugkoppelen van prestaties naar leerlingen en het geven van positieve bekrachtiging

 Een evaluatie kan zich op alle domeinen richten en de school als geheel als focus van kwaliteitsbeoordeling nemen. Er kan echter ook voor subdomeinen gekozen worden.

 Wie wordt betrokken bij opzet van een systeem voor interne kwaliteitszorg?

Welke respondentgroepen worden binnen en buiten de school in de evaluatie betrokken ?

Dat kunnen zijn:

-                      leerlingen

-                      ouders

-                      docenten

-                      schoolleiding

-                      ondersteunend personeel.

-                      scholen voor toeleverend onderwijs

-                      scholen voor vervolgonderwijs

-                      arbeidsmarkt.

 

De methoden voor kwaliteitszorg

 Voor kwaliteitszorg zijn en komen meer en meer methoden en technieken beschikbaar, o.a.:

-                      leerresultaten: de feitelijke resultaten van leerlingen,

-                       leerlingvolgsystemen

-                      terugkoppelen van toetsgegevens,

-                      kwaliteitskaarten,

-                      portfolio,

-                      observaties,

-                       logboeken,

-                       foto-evaluaties

 De kwaliteit van het evaluatie-instrument

 De kwaliteit van een evaluatie-instrument heeft betrekking op:

-                      de theoretische basis

-                      de objectiviteit

-                      de betrouwbarheid

-                      de validiteit.

De theoretische basis: de keuze van de in het instrument gebruikte rubrieken en onderdelen dient verantwoord te worden, evenals de daarbij gehanteerde definitie van kwaliteit en normering.

Objectiviteit: de procedures volgens welke gegevens verzameld worden dienen zoveel mogelijk gestandaardiseerd te worden.

Betrouwbaarheid: verwijst naar de mate van  accuraatheid van de meetresultaten

( vrij van meetfouten)

Validiteit: het instrument dient te meten wat het beoogt te meten.

 Instrument-constructie: enkele mogelijkheden

 Een evaluatie-instrument is gebaseerd op de probleemstelling en het doel van het onderzoek dat men met het onderzoek beoogt. Bij de constructie van een instrument voor interne kwaliteitsbeoordeling kan men daarom gebruik maken van de beoogde doelstellingen en de geformuleerde probleemstelling van het onderzoek om het instrument verder te ontwikkelen en vervolgens in kleine kring eerst uit te proberen en vervolgens bijstellen.

Bij instrument constructie kan men uitgaan van de volgende stappen.

 Een aantal stellingen  formuleren gebaseerd op de probleemstelling van het onderzoek

  1. Hierna  construeren  van een aantal schalen of indicatoren.

( bijv. als volgt):

Probleemstelling van een onderzoek kan zijn

Hoe is de interactie tussen leraar en leerlingen in de klas?

De uitgangsstelling  en indicatoren zijn  dan  als volgt:

A.  De leraar heeft contact met de leerlingen.               B ( de schalen)

Leidend helpend                                             ja         nee       ten dele

vriendelijk begrijpend                                     ja         nee       ten dele

 ruimtegevend/latend                                      ja         nee       ten dele

 onzeker                                                          ja         nee       ten dele

ontevreden                                                      ja         nee       ten dele

corrigerend                                                      ja         nee       ten dele

 streng                                                             ja         nee       ten dele

anders, zoals________________________

B.     In de klas worden de volgende leeractiviteiten gebruikt

Uit het hoofd leren                                         ja         nee       ten dele

Het laten organiseren van informatie              ja         nee       ten dele

Het laten bedenken van voorbeelden              ja         nee       ten dele

Het toepassen                                                ja         nee       ten dele

Het evalueren                                                ja         nee       ten dele

Het reflecteren                                              ja         nee       ten dele

Anders, zoals_______________________

 Op dezelfde manier kan men op basis van de probleemstelling het instructiegedrag van de leraar in kaart brengen en gericht  gaan observeren aan de hand van indicatoren.

C.  Bijv. De leraar maakt tijdens de les gebruik van  de  volgende instructievaardigheden:.

-                      Uitleggen                                    ja         nee       ten dele

-                      stellen van vragen                        ja         nee       ten dele

-                      geven van feedback                      ja         nee       ten dele

-                      begeleiden van groepswerk           ja         nee       ten dele

-                      begeleiden van individueel werk    ja         nee       ten dele

-                      geven van voorbeelden                  ja         nee       ten dele

-                      geven van demonstratie                 ja         nee       ten dele

-                      geven van individuele beurten        ja         nee       ten dele

-                      geven van groepsbeurten                ja         nee       ten dele

-                      anders, zoals______________________

  Onderzoeksmethoden hanteren

 Na instrument constructie volgt de onderzoeksmethode die men hanteert voor het verzamelen van de informatie en vervolgens de beoordeling van de verzamelde informatie en het nemen van maatregelen ter verbetering.

 Als onderzoeksmethoden bij  het verzamelen van de onderzoeksgegevens kan men bij de voornoemde voorbeelden gebruik maken van een mix zoals:

-                      interviews

-                      observaties in de klas

-                      analyse van documenten 

Om op basis van verzamelde informatie te komen tot het nemen van maatregelen ter verbetering, moet de informatie die men verkrijgt op de juiste waarde geschat worden.

Bij sommige evaluatieprocedures worden beide stappen gecombineerd. Het verzamelen van informatie omvat in dat geval meteen het geven van een kwaliteitsoordeel. Een voorbeeld van een vragenlijst waarin leerlingen niet gevraagd wordt om het gedrag van hun docenten te beschrijven, maar via een cijfer van 1-10  ( of goed, matig slecht) aan te geven hoe goed zij een bepaalde docent vinden.

Het is echter vaak functioneler om informatieverzameling en beoordeling los te koppelen.

 Bij de fase van beoordeling en nadenken over te nemen stappen kunnen verschillende partijen worden betrokken. Dit heeft duidelijk ook meerwaarde, bijv. in het kader van intercollegiale coaching en intervisie.

 Verbetertraject

 Wat kan er na reflectie op de verkregen resultaten gebeuren en hoe kan het verbetertraject er uit zien?

De docent kan zich niets aantrekken en de resultaten naast zich neerleggen. Als er sprake is van vrijwillige deelname is zoiets mogelijk. Meestal echter wordt er op individueel niveau of op het niveau van de school, vakgroep of team een vervolg aan de evaluatie gegeven.

Suggesties

 Geregeld blijken er verschillen te bestaan tussen het ideaalbeeld en het beeld dat docenten en leerlingen geven aan de actuele situatie. Ook komen eigen ideëen over zichzelf en het beeld dat leerlingen van een docent geven lang niet altijd overeen.  Bij discrepaties tussen leerlingenbeeld en zelfbeeld van de docent gaat het in tweederde van de gevallen om een zelfbeeld dat tussen ideaalbeeld van de docent en het leerlingenbeeld in zit. Een gesprek erover kan een hulpmiddel zijn om het functioneren verder te ontwikkelen.

Vergelijking van gegevens uit verschillende klassen kan ook aanknopingspunten bieden voor verdere professonalisering. Hierbij is het vaak zinvol de klassen door de docent zelf te laten kiezen. Wanneer bijvoorbeeld de volgens de docent ‘ beste’  en‘ slechtste’ klas bij de gegevens verzameling worden betrokken, kan de combinatie van beide gegevens meer zicht bieden op de sterke kanten van de betreffende docent. Deze kunnen vervolgens aanknopingspunt zijn om in de ‘slechte’ klas gewenste verbeteringen aan te brengn.     

Slotwoord

Het resultaat van een interne  kwaliteitszorgbeleid en dus ook instrument  voor  een interne kwaliteitsmeting  moet een bijdrage leveren aan verbetering van de interne kwaliteit van het onderwijs in de school zelf.

Een essentiële voorwaarde is dan ook dat alle betrokkenen het systeem van interne kwaliteitszorg accepteren.

Het  systeem van interne kwaliteitszorg moet procesmatig niet leiden tot een situatie waarin docenten , leerlingen en directies gevoelens van onveiligheid gaan ervaren.

Belangrijk is dat er vooraf condities geschapen worden zoals  een sfeer van elkaar vertrouwen en een goed personeelsbeleid op schoolniveau. Pas dan heeft het verzamelen van gegevens voor opzetten van een systeem van interne kwaliteitszorg zin en pas dan kan men ook doelen gaan stellen, beoordelingen van informatie verrichten en conclusies trekken op basis waarvan vervolgens maatregelen ter verbetering getroffen kunnen worden (dus aan schoolverbetering gaan doen!) 

27 Augustus 2017

A.F.M.Bloem

email: ariandabloem@gmail.com